СИСТЕМАТИЗАЦІЯ, УЗАГАЛЬНЕННЯ ТА РОЗВИТОК ПОНЯТІЙНО-КАТЕГОРІЙНОГО АПАРАТУ СИСТЕМИ ПІДГОТОВКИ ЗБРОЙНИХ СИЛ УКРАЇНИ
DOI:
https://doi.org/10.17721/2519-481X/2026/91-04Ключові слова:
система підготовки Збройних Сил України, понятійно-категорійний апарат, національна безпека, організаційна зброя, функціональні компоненти, організація підготовки, методика підготовки, засоби підготовки, оцінювання, підготовленістьАнотація
Вступ. Дослідження присвячено розвитку понятійно-категорійного апарату системи підготовки Збройних Сил України. Аналіз військових публікацій та наукових праць засвідчив наявність різних підходів до визначення понять, що характеризують систему підготовки, її структурні та функціональні складові, організацію і проведення підготовки, зміст, методику, засоби, результати та їх оцінювання. Недостатня визначеність функціонального призначення окремих понять і взаємозв’язків між ними ускладнює формування цілісного наукового уявлення про систему підготовки та створює необхідність систематизації, уточнення і подальшого розвитку її понятійно-категорійного апарату.
Методи. Дослідження базується на системному підході. Застосовано аналіз та контент-аналіз військових публікацій і наукових праць для виявлення та узагальнення існуючих визначень; порівняння – для встановлення спільних і відмінних сутнісних ознак понять; системний аналіз – для визначення їх функціонального призначення та взаємозв’язків у системі підготовки; класифікацію і систематизацію – для формування функціонально-семантичних груп; абстрагування, синтез та узагальнення – для уточнення існуючих і формулювання авторських визначень понять.
Результати. За результатами дослідження систематизовано понятійно-категорійний апарат системи підготовки Збройних Сил України та здійснено розподіл його понять на шість функціонально-семантичних груп: системно-структурну, процесуально-організаційну, змістово-методичну, інструментально-ресурсну, результативну та оцінно-управлінську. Обґрунтовано критерій визначення функціональних компонентів системи підготовки та виокремлено суб’єкти підготовки, об’єкти підготовки, організацію підготовки, методику підготовки і засоби підготовки. Встановлено їх функціональне призначення та структурно-логічні взаємозв’язки. Уточнено зміст базових понять, що характеризують організацію і проведення підготовки, та обґрунтовано поняття “методика підготовки" як більш загальну категорію щодо поняття "методика навчання". Розмежовано поняття результативної та оцінно-управлінської груп, зокрема "навченість", "злагодженість", “підготовленість", "спроможність", "боєздатність", “ефективність підготовки" та “ефективність системи підготовки". Запропоновано авторські визначення понять, що уточнюють їх зміст і місце у понятійно-категорійному апараті системи підготовки.
Висновки. Систематизація понять за їх функціонально-семантичним призначенням дала змогу впорядкувати понятійно-категорійний апарат системи підготовки Збройних Сил України, розмежувати поняття різних рівнів узагальнення та встановити структурно-логічні зв’язки між ними. Уточнення складу і функціонального призначення компонентів системи підготовки, а також авторських визначень основних понять формує єдину понятійну основу для опису процесів її функціонування. Отримані результати можуть бути використані для подальшого розроблення структурно-функціональної моделі системи підготовки, методичного апарату оцінювання ефективності її функціонування та обґрунтування напрямів розвитку системи підготовки Збройних Сил України.
Посилання
Vitchenko, A. (2014). The continuity of military educators’ training: from competence to professionalism and mastery. Military Education, (29), 43–51. https://doi.org/10.33099/2617-1783/2014-1/43-51.
General Staff of the Armed Forces of Ukraine. (21 January 2020). Doctrine on the Training of the State’s Defence Forces (Order No. 18).
General Staff of the Armed Forces of Ukraine. (2020, 1 July). Doctrine on the Organisation of Training in the Armed Forces of Ukraine
(Ref. No. 1929/NVGSH dated 3 July 2020).
General Staff of the Armed Forces of Ukraine. (22 June 2021). Doctrine on the Organisation of Assessment (Certification) in the Armed Forces of Ukraine (Ref. No. 1546/NVGSh dated 23 June 2021).
General Staff of the Armed Forces of Ukraine. (25 September 2020). Guidelines on Personnel Training in the Armed Forces of Ukraine
(Ref. No. 2894/NVGSH dated 28 September 2020).
General Staff of the Armed Forces of Ukraine. (7 October 2020). Guidelines on Combat Training in the Armed Forces of Ukraine
(Ref. No. 24148/S dated 8 October 2020).
General Staff of the Armed Forces of Ukraine. (13 February 2021). Guidelines on Operational Training in the Armed Forces of Ukraine (Order No. 14).
Georgadze, O., & Nikolaychuk, O. (2024). Justification of a set of indicators for the methodology of assessing the effectiveness of basic general military training. Collection of scientific papers of the Military Institute of Taras Shevchenko National University of Kyiv, (85), 106–115. https://doi.org/10.17721/2519-481X/2024/85-11.
Georgadze, O., & Nikolaychuk, O. (2024). A partial methodology for assessing the level of organisation of basic general military training. Modern Information Technologies in the Field of Security and Defence, (51), 15–22. https://doi.org/10.33099/2311-7249/2024-51-3-15-22.
Georgadze, O., Pampukha, I., Shevchuk, V., Pekhota, S., & Chaikovska, O. (2022). A methodological approach to assessing the effectiveness of individual training for officers and academic staff at higher military educational institutions. Proceedings of the Military Institute of Taras Shevchenko National University of Kyiv, (76), 130–139. https://doi.org/10.17721/2519-481X/2022/76-11.
Georgadze, O., Repilo, Y., Kurtseitov, T., Mikus, S., & Khoma, V. (2022). A methodological approach to assessing the level of training organisation in the Armed Forces of Ukraine. Journal of Scientific Papers "Social development and security", (Vol. 12, No. 5), 1–9. https://doi.org/10.33445/sds.2022.12.5.1.
Georgadze, O., & Savchuk, D. (2025). A partial methodology for assessing the level of preparedness of military unit personnel under a legal regime of martial law. Proceedings of the Centre for Military and Strategic Studies, National University of Defence, (86), 138–144. https://doi.org/10.33099/2304-2745/2025-3-86/138-144.
Georgadze, O., & Salash, O. (2022). Justification of a set of indicators for a comprehensive methodology for assessing the effectiveness of operational training. Collection of scientific papers of the National Academy of the State Border Guard Service of
Ukraine. Series: Military and Technical Sciences, (88), 5–17. https://doi.org/10.32453/3.v88i3.1181.
Georgadze, O., & Salash, O. (2022). A partial methodology for assessing the level of individual training of military personnel in military command bodies. Journal of Scientific Papers "Social Development and Security", (Vol. 12, No. 5), 10–20. https://doi.org/10.33445/sds.2022.12.5.2.
Georgadze, O., & Salash, O. (2022). A partial methodology for assessing the state of collective training of military command bodies. Collection of scientific papers of the Military Institute of Taras Shevchenko National University of Kyiv, (77), 161–171. https://doi.org/10.17721/2519-481X/2022/77-14.
Georgadze, O., & Kharabara, V. (2019). A partial methodology for assessing the level of readiness of a tank brigade during the restoration of combat capability. Journal of Scientific Papers "Social Development and Security", (Vol. 9, No. 4), 131–142. https://doi.org/10.33445/sds.2019.9.4.10.
Georgadze, O., Shevchuk, V., Pampukha, I., Nikiforov, M., & Bargilevich, A. (2020). Justification of a generalised indicator for assessing the effectiveness of training for a separate territorial defence brigade of the Armed Forces of Ukraine. Collection of scientific papers of the Military Institute of Taras Shevchenko National University of Kyiv, (68), 100–109. https://doi.org/10.17721/2519-481X/2020/68-11.
Osyodlo, V., Krymets, L., & Hryliuk, S. (2024). Features of training military leaders to support the psychological readiness of unit personnel, taking into account NATO standards. Military Education, (49), 180–193. https://doi.org/10.33099/2617-1783/2024-49/180-193.
Prykhodko, Y. (2021). The didactics of training military specialists with higher education: a systematic approach. Military Education, (43),
266–278. https://doi.org/10.33099/2617-1783/2021-43/266-278.
Repilo, Iu., Georgadze, O., Vinokurov, D., Kamalov, Ye., Klyuchak, O., & Tchaikovska, O. (2024). Views on the organisation and delivery of individual training for officers in military command bodies. Collection of scientific papers of the Military Institute of Taras Shevchenko National University of Kyiv, (82), 59–66. https://doi.org/10.17721/2519-481X/2024/82-07.
Semeniuk, Iu. (2025). Organizational Weapon. Military Strategy and Technology, (1), 95–98. https://doi.org/10.63978/3083-6476.2025.1. 1.10.
Yagupov, V. (2023). Terminological issues in defining innovative pedagogical technologies: a methodological aspect. Military Education, (47), 343–356. https://doi.org/10.33099/2617-1783/2023-47/343-356.
Yagupov, V. (2024). Terminological issues in the professional and pedagogical training of future officers – specialists in physical education and sport in the Armed Forces of Ukraine: methodological justification. Military Education, (49), 259–276. https://doi.org/10.33099/2617-1783/2024-49/259-276
Heorhadze, O. (2022). Methods for assessing the level of organisation of joint training of defence forces. Modern Information Technologies in the Field of Security and Defence, (44), 43–47. https://doi.org/10.33099/2311-7249/2022-44-2-43-47.
NATO Strategic Commands. (2023). Education and Training (E&T) Directive (Bi-Strategic Command Directive 075-002). North Atlantic Treaty Organisation.
NATO Strategic Commands. (2023). Collective Training and Exercise Process (Bi-Strategic Command Directive 075-003). North Atlantic Treaty Organisation.
NATO Strategic Commands. (2025). Education and Individual Training Directive (E&ITD) (Bi-Strategic Command Directive 075-007). North Atlantic Treaty Organisation.
Vynokurov, D., & Heorhadze, O. (2021). A comprehensive methodology for evaluating the effectiveness of training at a training centre with a variable composition. Political Science and Security Studies Journal, (Vol. 2, No. 2), 77–85. https://doi.org/10.5281/zenodo.5071081.
Завантаження
Опубліковано
Номер
Розділ
Ліцензія

Ця робота ліцензується відповідно до ліцензії Creative Commons Attribution 4.0 International License.








